Kütüphane


Prof. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphanesi


Kuruluş Süreci


Prof. Dr. Fuat Sezgin, hayatının yaklaşık son on yılında çalışmalarını uzun yıllar önce ayrılmak zorunda kaldığı Türkiye’ye taşımış ve bunun neticesinde, ilk önce İstanbul Gülhane Parkı içinde bulunan İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi açılmıştı (2008). Ardından Müze’nin faaliyetlerini desteklemek amacıyla Prof. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı (İBTAV) kuruldu (2010). Fuat Sezgin’in Türkiye’deki çalışmaları, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi (FSMVÜ) bünyesinde İslam Bilim Tarihi Enstitüsü ve Bilim Tarihi Bölümü’nün açılması (2013) ile devam etti. Böylece FSMVÜ bünyesinde İslam bilim tarihi alanında lisans ve lisansüstü eğitim başlamış oldu. Fakat ilerleyen yaşına rağmen, Fuat Sezgin’in ülkesi için gerçekleştirmeyi düşündüğü başka projeler de vardı. Prof. Sezgin’in bundan sonraki hedefi, Almanya’da bulunan ve yaklaşık 60 bin kitaptan oluşan şahsi kütüphanesini Türkiye’ye getirmekti.
 
Prof. Sezgin, kurulması planlanan bilimler tarihi kütüphanesinin yeri için, Müze ve Bilim Tarihi Bölümü’ne yakın olması nedeniyle yine Gülhane Parkı’nı seçti. Böylece Gülhane Parkı; Kütüphane, Müze ve Bilim Tarihi Bölümü’yle birlikte, Türkiye’deki İslam bilim tarihi çalışmaları için bir merkez haline gelecekti. Bu amaçla, Gülhane Parkı içinde bulunan ve 19. yüzyılda Telgrafhane Binası olarak kurulan yapı, kütüphane olarak kullanılmak üzere 2017 yılında tarihî dokusuna uygun olarak restore edildi. Kütüphanede kitapların korunmasına yönelik nem kontrol sistemi ve Türkiye´de sayılı kütüphanede bulunan argon gazlı yangın söndürme sistemi kullanıldı.

Restorasyonun bitmesi üzerine, Prof. Fuat Sezgin Almanya’da bulunan şahsi kütüphanesini yeni kurulan kütüphaneye bağışladı. İlk aşamada, Prof. Sezgin’in kütüphanesinin yaklaşık üçte biri, Prof. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı’nın gayretleriyle Türkiye’ye getirildi ve restore edilen binaya yerleştirildi. Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı tarafından daha önce satın alınan 3 bin civarındaki kitap da kütüphaneye taşındı. Ardından Prof. Sezgin, İstanbul’da bulunan kitabevlerini dolaşıp tek tek seçerek kütüphane için yaklaşık 6.000 kitap satın aldı.

 

Fuat Sezgin, yapmış olduğu bütün hizmetleri şu cümle ile özetlemektedir: " Bunları geleceği değiştirmek, kıpırdatmak için yapıyorum. Ben bunu bütün insanlık için yapıyorum. Ama benim gizli ve esas hedefim memleketim, milletimdir..."

 

Prof. Fuat Sezgin´in eşi Dr. Ursula Sezgin, gerek kuruluş aşamasında gerek kuruluştan sonra yürütülen çalışmalarda kütüphanedeki çalışmalara daima destek verdi. 

Kütüphanenin açılışı, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul Valisi Ali Yerlikaya, Prof. Fuat Sezgin İBTAV Mütevelli Heyeti Üyesi Bilal Erdoğan, Prof. Fuat Sezgin İBTAV Başkanı Mecit Çetinkaya, İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürü Coşkun Yılmaz gibi isimlerin katılımıyla 5 Temmuz 2019’da gerçekleştirildi. Böylece ülkemiz ilk ve tek bilimler tarihi kütüphanesine kavuşmuş oldu.

Prof. Dr. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphanesi, hafta içi 09:00-17:00 saatleri arasındaki okuyuculara hizmet vermektedir.



Koleksiyon

Prof. Fuat Sezgin ve Dr. Ursula Sezgin Bilimler Tarihi Kütüphanesi halihazırda yaklaşık 27.000 basılı yayına ev sahipliği yapmaktadır. Bu yayınların 21.000’i kitap, 6.000’i süreli yayınlardan oluşmaktadır. Kitaplar Türkçe, Arapça, İngilizce, Almanca, Fransızca, Farsça, Rusça gibi dillerdedir. Kütüphanede belirli sayıda yazma ve nadir eser de bulunmaktadır.

Kütüphanenin en önemli koleksiyonu, Prof. Sezgin’in Almanya’da kurmuş olduğu Arap-İslam Bilimleri Tarihi Enstitüsü tarafından yayımlanan tıpkıbasımlardan oluşmaktadır. Bu tıpkıbasımlar; İslam Matematik ve Astronomisi 101 cilt, İslam Coğrafyası 318 cilt, İslam’da Doğa Bilimleri 90 cilt, İslam Felsefesi 120 cilt, İslam Mimarisi 35 cilt, Tarih Yazımı yaklaşık 60 cilt, İslam’da Müzik Bilimi 8 cilt, İslam Tıbbı 95 cilt, İslam Dünyasında Nümizmatik 56 cilt, çeşitli Arapça eserlerinin bibliyografyaları 50 cilt, Arapça yazmaların tıpkıbasımları yaklaşık 150 cilt, Yabancı Seyahatnamelerde İslam Dünyası 79 cilt olmak üzere toplamda 1300 ciltten meydana gelmektedir.

Kütüphane çok değerli bir süreli yayınlar koleksiyonuna sahiptir. Süreli yayınlar, Batı ülkelerindeki oryantalist kurumlar tarafından yayımlanan dergiler ile çeşitli İslam ülkelerinde yayımlanan üniversite dergilerinden oluşmaktadır.

 

Kütüphane, bir bilimler tarihi kütüphanesi olması nedeniyle, önemli bir katalog ve bibliyografya bölümüne de ev sahipliği yapmaktadır. Söz konusu katalog ve bibliyografyalar, İslam bilim tarihi alanında çalışan araştırmacıların ihtiyaç duydukları yazmalar ile bu yazmalar hakkındaki modern çalışmalara ulaşmaları için vazgeçilmez başvuru kaynaklarıdır. Bu eserler; Türkiye, Arap ülkeleri, İran, Hindistan, Avrupa ülkeleri ve ABD’de bulunan Arapça yazma eserlerin katalog ve bibliyografyalarını kapsar.

Kütüphane koleksiyonunda yer alan, İslam dünyasıyla ilgili Türkçe, İngilizce, Arapça ve Farsça gibi dillerde yayımlanmış çeşitli ansiklopediler ile klasik ve modern birçok Arapça sözlük de yine İslam bilim tarihi araştırmacılarının vazgeçilmez başvuru kaynaklarıdır.

Kütüphaneyi alanında tek yapan özelliği ise matematik, astronomi, fizik, kimya, optik, mineroloji, botanik, tarım, zooloji, eczacılık, tıp, cerrahi, mekanik, askerî teknoloji, denizcilik, haritacılık ve sanat tarihi gibi çeşitli bilim tarihi alanlarındaki eserlere ev sahipliği yapmasıdır.

Kütüphanede; Kur’an ilimleri ve tefsirler, hadis ilimleri ve hadis koleksiyonları, fıkıh ve İslam hukuku, Tasavvuf, İslam felsefesi, Kelam ve İslam tarihi bölümleri de önemli bir yekûn tutmaktadır.

Coğrafyanın Prof. Fuat Sezgin’in üzerinde en çok mesai harcadığı İslam bilim tarihi alanı olması nedeniyle, İslam coğrafya tarihi çalışmaları kütüphanenin en geniş bölümlerinden biridir. Bu bölümde, klasik ve modern çeşitli coğrafya çalışmaları ve seyahatnameler bulunmaktadır.


 
Kütüphanenin Kullanımı

Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren kütüphanede kataloglama çalışmaları devam etmektedir. Kataloglamada, Bakanlığa bağlı kütüphanelerde kullanılan KOHA otomasyon sistemi ve Dewey tasnifi kullanılmaktadır.

Kütüphanenin Dewey Onlu Sınıflama sitemine göre tasnifi ve en çok kullanılan tasnif numaraları şu şekildedir:

 

000-099 Genel konular
   010 Bibliyografya
   020 Kütüphane
   030 Genel ansiklopediler
   050 Genel süreli yayınlar
   060 Genel kuruluşlar ve müzecilik
   070 Gazetecilik
   080 Genel koleksiyonlar
   090 Yazmalar ve nadir eserler
100-199 Felsefe ve psikoloji
    110 Metafizik
    120 Epistemoloji
    140 Belirli felsefi okullar
    150 Psikoloji
    160 Mantık
    170 Etik / Ahlak felsefesi
    180 Antik, Ortaçağ, Doğu felsefesi
       181.07 İslam felsefesi
    190 Modern Batı felsefesi
200-299 Din
   220 Kutsal Kitap
   230 Hristiyan dinbilimi
   240 Hristiyan ahlakı ve ibadetleri
   250 Yerel Hristiyan kilise ve tarikatları
   260 Hristiyan sosyal dinbilimi
   270 Hristiyan kilisesi tarihi
   280 Hristiyan tarikatları ve mezhepleri
   290 Diğer dinler
      297.1 Kur’an ve Kur’an ilimleri
      297.2 Tefsir
      297.3 Hadis
      297.4 Akaid ve Kelam
      297.5 Fıkıh, İslam hukuku
      297.6 İslam mezhepleri
      297.7 Tasavvuf ve tarikatler
      297.8 İslam ahlakı
      297.9 İslam dini tarihi ve Siyer
300-399 Toplum bilimleri
   320 Siyasal bilimler
   330 Ekonomi
   340 Hukuk
   350 Kamu yönetimi
   370 Eğitim
   380 Ticaret, iletişim, taşımacılık
   390 Gelenekler, görgü, halkbilim
400-499 Dil ve dilbilim
   410 Türk dili
   420 İngilizce
   430 Cermen dilleri, Almanca
   440 Roman dilleri, Fransızca
   450 İtalyan, Romen dilleri
   460 İspanyol ve Portekiz dilleri
   470 İtalik diller, Latince
   480 Eski Yunanca
   490 Diğer diller
      492.7 Arapça sözlükler
500-599 Doğa bilimleri ve matematik
   510 Matematik
   520 Astronomi
   530 Fizik
   540 Kimya
   550 Yer bilimleri
   560 Palentoloji
   570 Yaşam bilimleri
   580 Bitki bilimleri
   590 Hayvan bilimleri
600-699 Teknoloji
   610 Tıp bilimleri
   620 Mühendislik
   630 Tarım
   640 Ev ekonomisi ve aile yaşamı
   650 Yönetim
   660 Kimya mühendisliği
   670 İmalat
   680 Belirli ürünlerin imalatı
   690 Binalar
700 Sanatlar
   710 Kent ve peyzaj sanatları
   720 Mimarlık
   730 Plastik sanatlar, heykeltıraşlık
   740  Çizgi sanatları
   750 Resim sanatı
   760 Grafik sanatlar, baskı işleri
   770 Fotoğrafçılık
   780 Müzik
   790 Dinlence ve gösteri sanatları
800 Edebiyat ve retorik
   810 Türkçe edebiyat
   820 İngiliz edebiyatı
   830 Cermen edebiyatları
   840 Latin dillerinin edebiyatları
   850 İtalyan, Romen edebiyatları
   860 İspanyol ve Portekiz edebiyatı
   870 İtalik dillerin edebiyatları
   880 Yunan edebiyatı
      892.7 Arap edebiyatı
900-999 Coğrafya ve tarih
   910 Coğrafya ve seyahat
   920 Biyografi, şecere
   930 499’a kadar Eskiçağ
   940 Genel Avrupa tarihi, Batı Avrupa
   950 Genel Asya tarihi
   960 Genel Afrika tarihi
   970 Genel Kuzey Amerika tarihi
   980 Genel Güney Amerika tarihi
   990 Diğer bölgelerin genel tarihi